Μόρια Ποντιακής Γλώσσας..συνέχεια7η…

Καν

Απαντά στο ποιήμα ο Γιάννες και ο δράκον και σημαίνει τουλάχιστο: Παρακαλώ σε, δράκε μου αφ’ς με καν πέντ’ ημέρες.

Κάτι – κατ’ – κα’

Είναι και αόριστη αντωνυμία και σημαίνει κάποιος.

Κά’ κάτ’

Είναι συγκεκομμένοι τύποι το κάτω και έχει την ίδια σημασία: Ο βασιλέας ερούξεν αν’ και κα’ και εράεψεν ατέν. Εδέβαν κα’ η δουλεία. Αποβραδής εκείσαν κα’ άχαροι.

Καμμέρ – κάμμερου – κάπερ – κάπερου.

Κατά Α. Παπαδόπουλου από το κάπου μέρ’ και σημαίνει κάπου, σε κάποιο μέρος. Εξέβεν ας ‘ς σ’ οσπίτ και κάμμερ θα επέγ’νεν. Σειτ’ εκείνος κάμμερ επήεν. Εκατήβεν ‘ς σην Πόλ’ για να βάλλ’ α κάμμερ, να μαθάν’ την τέχνην.

Καμμίαν

Σημαίνει:

α) Ουδέποτε: Πάει, πάει και καμμίαν ΄κι τελείται. Κι άλλο ‘κι γλυτώντζ καμμίαν.

β) Ποτές: Καμμίαν οι αθρώποι πορούν ωβά κ’ ευτάνε. Τον σαφλέαν καμμίαν παίρ’ κανείς;

Κάθε – κάθεν – κάθαν

Έγινε από την κατά και σημαίνει κάθε, έκαστος, πας: Κάθαν χρόνον απ’ έναν οκάν κερίν θα στείλ’ ατόν. Κάθαν βραδήν θα πίνω ας σο αίμα σ’.

Καθώς – καφούς (Αμισού)

Σημαίνει:

1) Όπως: Καθώς που λές, νε κορασόν, άμε απόθεν έρθες. Καθώς ευτάς εσύ, πάντα εφτωχοί θα είμες. Καθώς έφαγα το πρωί, ‘κι πεινώ.

2) Ευθύς μόλις: Καθώς εκλείδωσεν την πόρταν, κάποιος έκουξεν. Καθώς εσίμωσεν ΄ς σο ποτάμ’ εξέγκεν τα λώματα ‘τ’.

Κάπου – κάπ’

Είναι και τοπικός προσδιορισμός και σημαίνει:

1) Σε κάποιο μέρος: Έναν ημέραν κάπ’ επέγν’ναν. Κάπου ‘ς σην Άσπρη θάλασσαν καράβ’ αρματωμένον.

2) Πότε – πότε: Κάπου κάπου εχόνιζεν, κάπου βρεχήν εντούνεν.

3) Μήπως: Φοβούμαι καπ’ λες ατό. Φουούμαι κάπ’ ακούει ατό.

4) Κάπου – κάπου ή κάπ’ και που, σημαίνει κάποτε. Γερλήδες ευρίουσαν κάπ’ και που ‘ς σα χωρία.

Κάτι

Κατ’ – κά (Κερ.)

Είναι ουδέτερο της αόριστης αντωνυμίας κάτς και σημαίνει:

1) Γιατί δεν: Κάτι τερείς τον ποταμόν πως πάγ’νε τα κιφάλα. Κάτι πας παίρεις ατό για το μωρό σου.

2) Δεν: Κάτι λες επαλαλώθεν (Δεν λες ότι…) Κάτ’ ‘κ είπα σε μη καυχαίνεσαι. Κάτι λες όλ’ έμαθαν ατό.

Κές’

Κέσου – τσέσ’ – τσέσου (Οφ.)

Έγινε από το και έσω και σημάινει:

1) Κίνηση οριζόντια: Ας σο σχολείον κεσ’ έρχουμαι. Ας σ’ οσπίτ κεσ’ εδέβεν.

2) Μεταφορικά σημαίνει έννοια προερχόμενη από κάποιο: Ας σον Γιώρ’ κεσ’ τον Αέρ πα ενεράστα. Ας σον κύρ’ ν άτ’ κεσ’ ατόν πα τιμούνε.

3) Με χρονικά ονόματα και επιρρήματα φανερώνει αόριστο χρονικό σημείο: Οψεκέσ’, αροψέ κεσ’, αροχτεσκέσου. Ντ’ εδέβαμε τα ημέρας κεσ’ ερρώστεσα.

4) Στο ιδίωμα της Νικόπολης φανερώνει αναφορά προς το προηγούμενο όνομα: Εγώ γράμματα κεσ’ κι ξέρω.

Κέσκι (Νικόπολη)

Ίσως από το και έσω ‘κι και σημαίνει δεν: Κέσκι κανώ (δε μπορώ).

Κεντί – κιαντή

Είναι τούρκικο και σημαίνει ο ίδιος:

1) Σαν οριστική αντωνυμία: Κεντί εγώ εποίκα ‘το. Του κεντί σ’ εποίκες ατό και μη κατηγοράς κανέναν.

2) Σαν αυτοπαθής έναρθρος: Την κιαντή σ’ εκόμπωσες. Την κιαντήν ατ’ εζεμίωσεν.

‘Κι

(ού – ούκ – ουκί – ‘κι – ‘κ – ουτσί – ουτσέ – ουτσ’ – τσε – τσ)

Είναι το ιωνικό, ουκί και σημαίνει:

1) Δεν: Ογιά ού θελ’ ν’ αντρίζ’ ατό η πατσή. Κι θέλ’ ατόν, ‘κι θέλ’ ατόν, κυλίστ΄ατόν ας έρ’ ται.

Σημείωση: Κάποτε εκφέρεται πλεοναστικά με το να μη: Να μη ‘κ έτρεχα εκεί, τιδέν ΄κι θα εγένουτονε.

2) Κάποτε έχει διαζευτική και συγχρόνως υποθετική έννοια: Επορώ, ‘κ επορώ θ απάω (είτε μπορώ, είτε δε μπορώ, και μολονότι δε μπορώ). Θέλτς ‘κι θέλτς ατό έν, έρχεσαι ‘κ έρχεσαι εγώ θα πάω.

Κιάμ – κιαμτό

Είναι και αντιθετικός σύνδεσμος  και φανερώνει αντίθεση, ασυμφωνία, διαφορά. Ατά τίναν λές ατά; Εσέν κιάμ τίναν;

Κιάρ – κιά’

Έγινε από το και άρα και σημαίνει:

1) Λοιπόν: Είπεν η μάννα ‘τ’ κιάρ λάλ’ ατον.

2) Αλλά: Κιάρ πώς να πάγω, νεράσκουμ’ ατόν.

Κιόλα – κέλα

Έγινε από το και όλα και σημαίνει:

1) Και μάλιστα: Ετοπλάεψαν και έφανε ατα κιόλα. Παίρ’ νε το μαλλίν και το γάλαν εμούν και σπάζ’ νε μας κέλα;

2) Τόσο νωρίς: Επήες ‘ς σον παρχάρ κ’ έρθες κέλα; Τόμου ήρτεν έφυεν κιόλα;

Λάχ – λάχοι

Έγινε από την ευκτική οτυ αορίστου έλαχον και σημαίνει είθε: Λάχ’ λύουν τ’ αμαρτίας εμούν. Λάχ, Θεού πολλά καλά, έρ’ται βολικά.