ΟΙ ΔΙΩΓΜΟΙ ΣΕ ΒΑΡΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ

ΟΙ ΔΙΩΓΜΟΙ ΣΕ ΒΑΡΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ

Οι εξισλαμισμοί και οι κρυφοχριαστιανοί



Την ήρεμη ζωή των ελληνοπόντιων την τάραζαν, από καιρό σε καιρό, οι διωγμοί των τούρκων αρχόντων σε βάρος των χριστιανών. Οι διωγμοί αυτοί κάποτε ήταν τόσο άγριοι, που ανάγκαζαν πολλούς χριστιανούς να λυγίζουν και να γίνονται μουσουλμάνοι. Απ αυτούς, βεβαία , αρκετοί ξαναγύριζαν σε λίγο στην χριστιανική θρησκεία και η εκκλησία τους δεχόταν στους κόλπους της. Αλλά οι Τούρκοι αντιδρούσαν και πάλι βέβαια εναντίον τους και μερικούς τους θανάτωναν, γιατί η μουσουλμανική θρησκεία που τους θεωρούσε δικούς της μουσουλμάνους, απαγόρευε, γενικά με ποινή θανάτου την Εξωμοσία, Μ΄αυτόν τον τρόπο δημιουργήθηκαν οι νεομάρτυρες της Εκκλησιάς του πόντου. Η επιστροφή στη χριστιανική θρησκεία γινόταν και με άλλο τρόπο, τον <κρυφοχριστιανικό.> πολύ, δηλαδή, που μετάνιωναν και γυρνούσαν στο χριστιανισμό, φοβούνταν να φανερώσουν την πραγματική τους πίστη, έτσι εξακολουθούσαν εξωτερικά να παριστάνουν τους μουσουλμάνους και να τηρούν τους τύπους της μωαμεθανικής θρησκείας. Μιλούσαν όμως την ελληνική γλώσσα και κρυφά ακλουθούσαν όλα τα χριστιανικά έθιμα και τα μυστήρια της θρησκείας που πίστευαν συνειδητά, Μ’αυτο τον τρόπο σωθήκαν και παρέμειναν χριστιανοί χιλιάδες έλληνες του πόντου και της Μικρά Ασίας, Στα αμιγή χωριά, όπου όλοι οι κάτοικοι ήταν έλληνες, τα προγράμματα ήταν πιο εύκολα και η τήρηση των χριστιανικών εθίμων και τύπων, πιο απλή και χωρίς κινδύνους. Ο Παπάς, μεταμφιεσμένος σε δερβίση η χότζα, έμπαινε στις υπόγειες εκκλησιές που είχαν οι κρυφοχριαστιανοι και λειτουργούσε κανονικά, επίσης, τους βάφτιζε, τους πάντρευε, και τους κήδευε κρυφά, Στα μεικτά χωριά όμως, με χριστιανούς και μουσουλμάνους κατοίκους, τα πράγματα ήταν πιο δύσκολα και επικίνδυνα, γιατί όταν μαθαινόταν ότι κάποιος Κρυφοχριαστιανός ασκούσε τα χριστιανικά του καθήκοντα, θανατώνονταν. το ίδιο βεβαία πάθαινε και ο παπάς που συλλαμβανόταν από της τούρκικες αρχές να παντρεύει η να κηδεύει κρυφοχριστιανους, γιατί θεωρούσαν ότι τελούσαν τα μυστήρια αυτά σε μουσουλμάνους, όπως νόμιζαν αυτοί που δεν φανέρωναν την χριστιανική πιστή τους. Οι νεομάρτυρες του πόντου, επομένως, μπορούν να διαιρεθούν σε τρεις κατηγορίες,  1ον.Σε εκείνους που από την αρχή, μόλις δοκίμασαν την βία των τούρκων και καταπιέστηκαν για να γίνουν μουσουλμάνοι, αρνήθηκαν να αλλάξουν την πιστή τους και έτσι θανατωθήκαν.

2ον . Σε εκείνους που εξισλαμίστηκαν βίαια, αλλά ξαναγύρισαν στην χριστιανική θρησκεία και για αυτό θανατωθήκαν και

3ον . Στους κρυφοχριαστιανους, που πιάστηκαν καθώς ασκούσαν τα χριστιανικά τους καθήκοντα στον Πόντο. Τέτοιοι νεομάρτυρες υπήρξαν πολύ στον πόντο ενδεικτικά αναφέρω το νεαρό παπά Πέτρο, που μαρτύρησε αμέσως μετά την άλωση της Τραπεζούντας, τον Ιωάννη Τραπεζούντιο, που ήταν Κρυφοχριαστιανος λόγιος και πρόκριτος της Τραπεζούντας και θανατώθηκε το 1550, τον Ιορδανή τον τραπεζούντιο που και αυτός μαρτύρησε στις 2 – Φεβρουαρίου του 1650, ο Συμεών κα αυτός τραπεζούντιος μαρτύρησε στις 14 Αύγουστου του 1653, ο Παρασκευές δημογέροντας που κρεμάστηκε την πρώτη Μαρτίου 1650. αποκορύφωμα της σκλαβιάς των ρωμιών του πόντου θεωρείται και η εμφάνιση των Ντερεμπέηδων, των τοπικών αυτών τιμαριούχων, που τυράννησαν αγρία τους χριστιανούς. Οι δυνάστες αυτοί φανήκαν στην περιοχή κατά τα μέσα του 17οο αιώνα και βρίσκονταν σε διαρκή στάση απέναντι στο κράτος, αλλά και σε διάσταση με τους ομοίους τους. Έτσι άλλοτε πολεμούσαν μεταξύ τους, άλλοτε κατάτρεχαν τους χριστιανούς και άλλοτε στρέφονταν ινατιών της κεντρικής εξουσίας Ωστόσο σε κάθε περίπτωση, τα θύματα ήταν πάντα έλληνες. Τέτοιοι Ντερεμπέηδες παρουσιαστήκαν πρώτα στο Βατούμ, στη Ριζουντα, στον Όφη, Σούρμενα, Ματσούκα, Πλατανα, Τρίπολη και Κερασούντα, Ακόμα και ιδία η Τραπεζούντα ήταν τότε χωρισμένη σε τρία τιμάρια τριών ντερεμπέηδων, που διέθεταν και δικούς τους νυχτοφύλακες ο κάθε ένας. Οι τελευταίοι, από τις τρύπες που υπήρχαν στα συνοριακά τείχη, παρατηρούσαν και σκότωναν οποίον τολμούσε να περάσει από ένα φέουδο στο άλλο. Σε κάποιο από τους συχνούς εμφύλιους πόλεμους ανάμεσα στους Ντερεμπεηδες κατά των 17 αιώνα, ο λοφίσκος του Αγίου Ευγένιου στην πόλη της Τραπεζούντας, έγινε το στήριγμα εναντίον της μερίδας των πυροβολητών γενίτσαρων του μέσου φρουρίου που αντιστεκόταν στην ακρόπολη. Συνέπεια των συγκρούσεων αυτών ήταν να καούν και να καταστραφούν ολοκληρωτικά τα ανάκτορα των Κομνηνών μαζί με όλα τα αλλά χτίσματα ολόγυρά τους που η ανέγερση τους αναγόταν στην εποχή τον  αυτοκρατόρων του πόντου. Εξαιτίας των πιέσεων και καταπιέσεων αλλά και δεινών που προκαλούσαν οι Ντερεμπεηδες, καθώς και των διωγμών που έγιναν τον καιρό του Σουλτάνου Αχμέτ Δ, (1648-1687) και των μεγάλων Βεζίρηδων Μεχμετ Κιοπρουλού ¨1656-1661¨ και Αχμέτ Κιοπρουλού ¨1661-1676¨. Εξισλαμίστηκαν ομαδικά ολόκληροι πληθυσμοί από την περιοχή της Τραπεζούντας, Ριζουντας, Όφη. και Σουρμένων, Η παράδοση, μάλιστα λέει ότι πολλοί χριστιανοί της περιφέρειας Όφη εξισλαμίστηκαν μαζί με τον επίσκοπο Αλέξανδρο, που μετονομάστηκε σε Ισκεντέρ, ενώ όλοι οι άλλοι αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν στην Σινώπη και άλλοι τόσοι στην Ρωσία. Στο Βιβλίο του Παν. Τριανταφυλλίδη ¨Οι Φυγάδες¨, Αθήνα 1870, σελ 95, αναφέρει ότι τον ίδιο καιρό και από την Κερασουντα αναγκάζονταν να φεύγουν και να μεταναστεύουν αλλού. Από τους παραπάνω εξισλαμισμένους, μονό στην περιφέρεια Σουρμένων και της Γεμουρας απόμειναν λίγοι Κρυφοχρστιανοί, όλοι οι υπόλοιποι έγιναν φανερά η κρυφά Μουσουλμάνοι. Οι Οφίτες  ¨Τούρκικα Οφλιδες¨, κάτοικοι της περιοχής Όφη διατήρησαν την ελληνική γλώσσα και τα ελληνικά έθιμα και θυμούνται ακόμα την ελληνική καταγωγή τους. Επίσης οι εξισλαμισμένοι άντρες της Όφη ξέρουν και την τουρκική γλωσσά λόγο της επαφής τους με την πόλη, της αρχές και λόγο τις θητείας τους στον τουρκικό στρατό. Αλλά οι γυναίκες τους όπως και οι ίδιοι μέσα στα σπίτια τους μέλανε μονό την ελληνική ποντιακή διαλεκτό, και μάλιστα πολύ καθαρότερα από τα αλλά μέρη του πόντου. Ο ιστορικός Χρήστος Σαμουηλίδης σε ένα από τα ταξίδια του στον πόντο Βιβλίο, οδοιπορικό στον πόντο, Αθήνα 1979 σελ.76 διαπιστώνει και ο ίδιος με προσωπική κουβέντα μαζί τους ότι, στα χωριά τους, μέχρι σήμερα διατηρούν τις παλιές Ελληνικές ονομασίες όπως, Παλαιοχώριν, Μεσοχώρι, Ξένος, Φωτινός, Χωλός, Αληθινός, Υψηλή Υψηλαντων από όπου προήλθε η ομώνυμη οικογένεια των Υψηλαντων, ¨με το ποντιακό τονισμό¨ (με τον λόγιο τονισμό Υψηλαντων). Στα εξισλαμισμένα αυτά χωριά σώζονται πολλοί ναοί, χειρόγραφα και εικόνες του ελληνικού τους παρελθόντος. Ο Μητροπολίτης Χρύσανθος αναφέρει ότι πολλές οικογένειες Οφιτων φυλάγουν τα Ευαγγέλια και τα εικονίσματα που έχουν κληροδοτηθεί σε αυτούς από τους πατέρες τους, σαν ιερά λείψανα. Στα 1917 κατά την Ρωσική κατοχή της Τραπεζούντας παρουσιάστηκαν στον ίδιο που περιόδευε στον Όφη και βρισκόταν στο ελληνικό χωριό Γιγα 300 Μπέηδες Ιμάμηδες και χοτζάδες, μαζί με τον μουσουλμάνο δήμαρχο της πόλης Όφη για να τον χαιρετίσουν και να τον ευχαριστήσουν γεια την προστασία την οποία τους πρόσφερε η εκκλησία της Τραπεζούντας των καιρό της Ρώσικης κατοχής. Η φυσιογνωμίες τους παρατηρεί ο μητροπολίτης Χρύσανθος σε τίποτε δε διάφερε από τη φυσιογνωμία των οφιτων που είχαν παραμείνει χριστιανοί και επιπλέον οι ελληνόφωνοι τούτοι μουσουλμάνοι οφιτες γνώριζαν καλά την ιστορία της αλλαξοπιστίας των προγονών τους και για αυτό εκτός από της ευχαριστίες τους, αντάλλαξαν και λόγια συμπάθειας. στοργής και αγάπης και συμπεριφέρθηκαν γενικά , σαν να είχαν μπροστά τους ένα δικό τους ποιμενάρχη. ¨Βλέπετε Χρύσανθο σελ.709. Να πάμε όμως πίσω στους ντερεμπεηδες, κάτω λοιπόν από τις αφόρητες αυτές συνθήκες που επικρατούσαν από τα μέσα του 17ου αιώνα με του Ντερεμπέηδες πολλοί έλληνες για να αποφύγουν τις πιέσεις, την τυρρανία και τον εξισλαμισμό που τους επέβαλαν με την βία, κατέφυγαν όχι μόνο στην Κωνσταντινούπολη, αλλά στη Ρωσία και την Μολδοβλαχία, όπου συγκρότησαν ελληνικές κοινότητες οι οποίες με τον καιρό άκμασαν πολύ. Στη Μολδοβλαχία ιδιαίτερα επί δυο ολόκληρους αιώνες τον 17ο-18ο οι Ελληνοπόντιοι λόγιοι έγιναν και πρωτεργάτες της πνευματικής κίνησης και της αναγέννησης που συντελέστηκε εκεί. Έτσι λοιπόν με τους βίαιους εξισλαμισμούς και την φυγή των ελλήνων του πόντου είχε σχεδόν ερημωθεί η χώρα. Οι πιέσεις και οι διωγμοί, καθώς και η ερημώσεις από τους Ντερεμπεηδες συνεχίστηκαν και κατά των 18ο αιώνα. Σε μια ενθύμηση που ήταν σημειωμένη σ’ενα χειρόγραφο νόμο-κανόνα της κοινότητας Κερασούντος αναφέρονται τα παρακάτω σχετικά. Κατά το 1764, μηνά Αύγουστο και μέρα παρασκευή της Άγιας Μεταμορφώσεως αιχμαλωτίστηκε η πολιτεία της Κερασούντος από τον Χατζιμπεγιν, κατατρόμαξαν την πολιτεία, ομοίως και την εκκλησία ρήμαξαν και πολλούς χριστιανούς και ο κυρίως να τους ελεήσει ¨βλέπετε Π, Τριανταφυλλίδη οι Φυγάδες σελ.94¨ Οι Ντερεμπεηδες εκτός από τα αλλά άρπαζαν συχνά τα σπίτια και τα χωράφια των ελεύθερων καλλιεργητών και μετέτρεπαν τους πρώην ιδιοκτήτες τους σε δουλοπάροικους, ¨βλέπετε Χρύσανθο σελ 714-716¨ Αλλά και πολύ κατοπινά συνεχίστηκε η εσωτερική αναστάτωση στον πόντο. Έτσι στις αρχές του 19ου,αιωνα, η ελληνική κοινότητα Κοραλλων κατεστράφη κατά τις συγκρούσεις των Ντερεμπεηδων μεταξύ τους. Ωστόσο υπήρχαν κα εξαιρέσεις ανάμεσα στους Ντερεμπεηδες, όπως ήταν οι προαναφερόμενοι τιμαριούχοι της Ματσούκας, οι λεγόμενοι Εγιουπλιδες οι οποίοι ήταν μαλακότεροι και επέτρεπαν τους έλληνες να είναι οπλισμένοι για να τους περνούν μαζί τους στις εκστρατείες τους εναντίον άλλων Ντερεμπεηδων. ¨βιβλίο Χ, Σαμουϊλίδης, ¨Ιστορία του Ποντιακού Ελληνισμού¨ σελ 162.Αλλα εκτός από τους Εγιουπλιδες της Ματσούκας βρίσκονταν και άλλοι τιμαριούχοι και κάποτε φιλοχριστιανοί, όπως ήταν ο Οσμάν πασάς της Τραπεζούντας που έσωσε τους Έλληνες της περιοχής από την εκτέλεση της απόφασης ¨του Σουλτάνου¨ για τη σφαγή τον χριστιανών, κατά την Ελληνική επανάσταση του 1821. Επίσης, παρόμοιο κίνδυνο αποσόβησε πάλι ο ίδιος και κατά την εποχή του Ρώσο- τούρκικου πολέμου του 1828 ¨βλ, Π Τριανταφιλιδη «Οι Φυγάδες» σελ.99-100¨ Αλλά Κυρίες και Κύριοι εδώ πρεπει να τονίσουμε το εξής, κατα τον ¨Ιστοριογράφο Χρήστο Σαμουηλίδη «Βιβλ., Ιστορία του ποντιακού ελληνισμού σελίδα 162» Ο Οσμάν δεν ήταν άλλος από τον γιο του Απτη, Ο ποιος ήταν γιος του Εγιουπ, από την εξισλαμισμένη οικογένεια των Εγιουπληδων, που αλλαξοπίστησαν από της αρχές του 16 αιώνα και καταγόταν από το χωριό Μουλακα της Ματσούκας. Κάποια ανακούφιση στα δεινά των υπόδουλων ελλήνων του πόντου σημειώθηκαν μετά το 1853, όταν μετά την πίεση των Ρώσων και των άλλων μεγάλων δυνάμεων, η Τουρκία χαλάρωσε τις πιέσεις και υποσχέθηκε να διατηρήσει τα προνόμια που είχε δώσει Ο Πορθητής. Η χαλάρωση αυτή μεγάλωσε, όταν ο Σουλτάνος Μετζιτ εξέδωσε στις 18-2-1856, κάτω από την πίεση των παραπάνω δυνάμεων, το περίφημο «Χαττι Χουμαγιου» ( Αυτοκρατορικό διάταγμα) με το όποιο εγγυούταν το προνομιακό καθεστώς που είχε παραχωρηθεί στους Έλληνες από τον Μωάμεθ τον Β. Από τότε άρχισε κάποια κίνηση και ζωή στον πόντο, Αυξήθηκε ο πληθυσμός του και σταμάτησε το μεταναστευτικό ρεύμα, ιδιαίτερα αυτό που κατευθυνόταν προς την Ρωσία. Επίσης μετά το 1856 και την έκδοση του χαττι χουμαγιου, 4 χιλιάδες κρυφοχριαστιανοι της Τραπεζούντας, της Κρωμης, της Ματσούκας, των Σουρμένων, και της Γέμουρας ξεθάρρεψαν και φανερώθηκαν. Μονό όσοι από αυτούς που ζούσαν στα απόκεντρα μέρη, δεν τόλμησαν να επωφεληθούν από τη διακήρυξη της ανεξιθρησκίας, παρέμειναν Κρυφοχριαστιανοι από φόβο μήπως, αν αποκαλύψουν την πίστη τους, τους εκδικηθούν. Το σύνολο των χριστιανών που φανερώθηκαν τότε έφτασε στης 20,000 <βλέπε. Χρύσανθο σελ,719

Ράδιο εκπομπή
18-4-2011
3ΧΥ
ΡΑΔΙΟ ΗΕΛΛΑΣ
Γιωρίκας
Κοβρίδης,
Μελβούρνη
Αυστραλία