ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Κ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΣΤΟΝ ΠΟΝΤΟ

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Κ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΣΤΟΝ ΠΟΝΤΟ

1. Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ Μ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ

Κατά την εποχή ανάμεσα στο πέρασμα του Ξενοφώντα μέχρι την κοσμοκρατορία του Μ. Αλέξανδρου, η Τραπεζούντα και όλες οι ελληνικές αποικιακές πόλεις του Ευξείνου απήλαυσαν περιόδους ειρήνης και ευημερίας, επεκτεινόμενες επίσης όχι μόνο στα παραλία μέρη, αλλά και προς το εσωτερικό της περιοχής, εξελληνίζοντας συνέχεια όλο και περισσότερα φύλα. Με αυτό τον τρόπο ενισχύθηκαν και ανακάλυψαν νέες πηγές πλούτου, όπως αργυρό, χαλκό, και σίδερο, Ως εξελληνισμένες περιοχές κατά την εποχή του Μ. Αλέξανδρου αναφέρονται τα Κάβειρα, και η Αμάσεια. την ιδία περίοδο η Τραπεζούντα , τα Κοτύωρα, η Αμισός και η Σινώπη βρίσκονταν σε υψηλό επίπεδο εμπορικής και πολίτικης δύναμη, όπως μπορεί να συμπεράνει κανείς από τα πολυάριθμα νομίσματα , έχοντας παράλληλα απόλυτα αυτονομία και ανεξαρτησία. Αναφέρεται μάλιστα ότι ο Μ. Αλέξανδρος επανέφερε το δημοκρατικό πολίτευμα στην πόλη Αμισό. Με λίγα λόγια , η ελληνική παιδεία, ο ελληνικός τρόπος ζωής και η ελληνική γλωσσά θα εξαπλωθούν σε όλες τις αποικίες και, μέσω των στενών του Ελλήσποντου, θα ανοίξουν δρόμους για εμπορικές συναλλαγές , μεγαλώνοντας έτσι την οικονομική και πολιτιστική αίγλη των ελληνικών ποντιακών πόλεων.

2. ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ.

Κατά την περίοδο των μεταλεξανδρινων χρόνων ιδρύθηκε στην περιοχή του πόντου ένα βασίλειο με ισχυρά ελληνικές επιρροές, γνωστό ως ελληνιστικό βασίλειο του πόντου 302/301-64-63πχ. Δημιουργός του κράτους υπήρξε ο πρώην σατράπης της Κου, Μιθριδάτης Α’. ο οποίος έκανε πρόνευσα του την Αμάσεια. Αρχικά το κράτος αυτό περιελάμβανε την μεγάλη Καππαδοκία και Καππαδοκία του Πόντου, αλλά αργότερα επεκτάθηκε και στις ελληνικές πόλεις των ακτών του Ευξείνου’ ανάμεσα στη νέες κτήσεις του Μιθριδάτη περιλαμβάνοντας και την Τραπεζούντα. Στη συνεχεία στο βασίλειο ενσωματώθηκαν και διαφορές φυλές εξ ανατολών, όπως Τιβαρινοι, Μοσσυνικοι Μακρωνες κ.α. Οι ανεπτυγμένες ελληνικές πόλεις παρέμειναν εμπορικά κέντρα, ενώ η καλλιέργεια της γης αποτελούσε την κύρια απασχόληση των κατοίκων, ιδιαίτερα στις κοιλάδες και τα δέλτα των πόταμων. Μεγάλη υπήρξε επίσης και η μετάλλευση των πλούσιων κοιτασμάτων αργύρου, σιδηρού και χαλκού. Το κράτος αυτό φαινόταν επιφανειακά ελληνικό, στην πραγματικότητα όμως διεπόταν αρχικά από Περσικά κοινωνικά φύλα. το βασιλιά του πόντου έφτασε στο υψηλότερο σημείο της ακμής επί Μιθριδάτη Ευπάτορα 120πχ-63μχ. Ο Μιθριδάτης επιχειρώντας να πραγματοποιήσει τη φιλοδοξία του για την ίδρυση εξελληνισμένου ασιατικού κράτους, ήρθε αντιμέτωπος με την πανίσχυρη τότε ρωμαίικη αυτοκρατορία και πραγματοποίησε εναντίον της 4 πόλεμους, που είναι γνωστοί ως Μιθριδιακοί πόλεμοι. Κατά το β’ πόλεμο 83-81 π Μιθριδάτης κατέλαβε τμήμα της Καππαδοκίας . ο 3 και ο 4 πόλεμοι απέβησαν μοιραίοι γεια τον πόντιο βασιλιά. γιατί , αφού υπέστη αρχικά ήττες από το Ρωμαίο ύπατο Μάριο Αυρήλιο κοντά, στη Χαλκηδόνα δέχτηκε το τελικό χτύπημα από τον Γναίο Πομπηίο 64 πχ, που κατέλαβε την Σινώπη και τελευταία την τραπεζουντα,63πχ.

3. Η ΡΩΜΑΙΚΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ.

Το 64/62πχ, ο Πομπήιος την διπλή επαρχεία Βιθυνίας και Πόντου, η οποία εκτεινόταν κατά μήκος της νότιας παράλιας του Ευξείνου πόντου και περιελάμβανε της επαρχίες Βιθυνία Παφλαγονίας και πόντο, οι παλιές παραλιακές πόλεις όπως Ηράκλεια, Σινώπης, Αμισός, Κερασούς και Τραπεζούντα έπαιξαν σημαντικό ρόλο στον εξελληνισμό της περιοχής. Τα υπόλοιπα ποντιακά εδάφη μοιραστήκαν σε δυνάστες και ηγεμόνες που είχαν παραχωρήσει συμμαχία στους Ρωμαίους εναντίον του Μιθριδάτη. λόγο έλλειψης διοικητικής υποδομής ανάλογης προς τις ρωμαϊκές ανάγκες, χρησιμοποιήθηκαν ελληνικά πρότυπα διοίκησης σε ότι είχε σχέση με την θρησκευτική , οικονομική και πολίτικη ζωή. Έτσι οι ελληνικές πόλεις συνέχισαν να ακμάζουν και να ευημερούν με πρώτη από όλες την Τραπεζούντα, η οποία είχε ήδη εξελίχθη σε μεγάλο εμπορικό κόμβο. Συμφωνά με μαρτυρίες των ιστοριογράφων Αμμιάνου Μαρκελίνου, Πλινίου Ζώσιμου. η πόλη της Τραπεζούντας τύγχανε αυτονομίας και ελευθερίας,  το 131 π.Χ. ο Αυτοκράτορας Ανδριάνας επισκέφτηκε την πόλη και εκτός από το κτίσιμο θεάτρων και ιερών, διέταξε την επέκταση του λιμανιού γεγονός που συνέβαλε στην άνθηση της πόλης, ώστε να την χαρακτηρίσει ο ιστοριογράφος Ζώσιμος ως <Πόλη μεγάλη και πολυάνθρωπο> Τη μακρά περίοδο σχετικής ειρήνης και οικονομικής ευημερίας, όμως, ληθών να διακόψουν το 257-8μχ. οι Γότθοι, πραγματοποιώντας ληστρικές επιδρομές στην Νικομήδεια και Νίκαια Βιθυνίας, Την καταστροφική επίθεση των Γότθων δεχτικέ και η Τραπεζούντα 278 μΧ. με καταστροφικές γεια την μέχρι τότε ευημερία. Μετά τον 5ο αιώνα, όμως έγινε σταθμός της πρώτης ποντιακής λεγεώνας και άρχισε να αποκτά πάλι τις χαμένες της δυνάμεις με απόγειο τη Βυζαντινή εποχή.

4. Η Σινώπη, η Αμισός και η Τραπεζούντα

Συμφωνά με τις γραπτές πηγές αποικίστηκαν στα μέσα του 7 αιώνα π.χ. και κυρίως από τους Μηλίσιους, αν και οι σχετικές πληροφορίες δεν επιβεβαιώθηκαν από αρχαιολογικά δεδομένα. για παραδείγματα, αρχαιολογικά ελληνικά αγγεία της Σινώπης χρονολογούνται μόλις στα 600 π.Χ. Στους Μιλήσιους εκτός αυτών των πόλεων αποδίδεται και ο εποικισμός της Αμάστρις/ Τειτιου. στους Μεγαρείς ο αποικισμός της ποντιακής Ηράκλειας, ενώ και από αλός πηγές η Αμισός αποικίστηκε από τους Φωκαείς. Ίσως η έλλειψη αρχαιολογικών ευρημάτων, που να επιβεβαιώνουν την ίδρυση αυτών των αποικιών να οφείλεται στο ότι αρχικά όλες τούτες οι αποικίες θα ήταν απλά εμπορικοί σταθμοί που συν των χρόνο μετέβαλαν το χαρακτήρα τους και έγιναν ολοκληρωμένες Πόλεις. Ίσως πάλι οι αρχικοί άποικοι να περιορίζονταν αποκλειστικά στα όρια των εμπορείων πράγμα που βεβαιωμένα συνέβαινε σε πύλες περιπτώσεις. Οι έλληνες συχνά ταξίδευαν κατά μήκος των ακτών του πόντου φτάνοντας ως την σημερινή Δυτική Γεωργία. Ο τρόπος αυτός σχετίζεται άμεσα με την ίδρυση των αποικιών, δηλαδή πήγαιναν πάντα κοντά στις ακτές, κάποτε για να πάρουν νερό και να μαγειρέψουν και, άμα τους άρεσε ο τόπος έχριζαν σ’αυτο το εμπορείο δηλαδή αποικία, Οι λόγοι που ώθησαν προς τον πόντο τους πρώτους αποικιστές και τις μητροπόλεις τους ήταν καθαρά οικονομικοί. Από την περιοχή έφερναν στην κυρίως Ελλάδα σίδερο, χαλκό, αργυρό, χρυσό, κιννάβαρι, σιτηρά, δέρματα, ,αλάτι, κερί, ελιές, ζώα και δούλους. Η αναφορά από τον Όμηρο αποτελεί έξαλλου ισχυρή ένδειξη ότι οι έλληνες της γεωμετρικής εποχής ήξεραν που είχε γεννηθεί η τέχνη της επεξεργασίας του ασημιού. Και σήμερα ακόμη στην ενδοχώρα του πόντου λειτουργούν μια σειρά αρχαία ορυχεία, όπως της Μερζιφούντας, Νεοκαισάρειας και Κολωνίας. Πάντως οι Ελληνικές αποικίες του πόντου προόδεψαν πόλη γρήγορα, πλούτισαν και με τη σειρά τους ιδρύσαν νέες αποικίες πόλεις. έτσι, η Σινώπη δέκα μόλις χρόνια από την ίδρυση της, εμφανίζεται να ιδρύει την Τραπεζούντα και αμέσως μετά τη Κεράσουν και τα Κοτύωρα. Οι Έλληνες άποικοι, φεύγοντας από την Μίλητο η τα Μέγαρα, όπως και σε άλλες ανάλογες περιπτώσεις, έπαιρναν το ιερό πυρ από την εστία της μητρόπολης, και με επικεφαλής τους τον οικιστή, ένα πολίτη ευγενούς καταγωγής, δημιουργούσαν την καινούρια πόλη, δίχως να αποκοπούν από την μητρόπολη τους. Στα εσωτερικά των αποικιών της , όμως, δεν έπρεπε να επενέβαινε άμεσα. Η επέμβαση της γινόταν μονό σε περιστάσεις διχοστασίας ανάμεσα στους πολίτες της αποικίας η σε περιπτώσεις που εξωτερικοί παράγοντες απειλούσαν τις νέες πόλεις , όπως πχ, η έλευση των Μυρίων στην Τραπεζούντα. Τις σχέσεις αποικίας -μητρόπολης ρύθμιζαν πάντα ορισμένες συμβάσεις/συνθήκες. επίσης η Σινώπη όριζε αρμοστές και ορισμένες φόρες επέβαλε φόρους. Στις νέες πατρίδες τους, οι άποικοι ζούσαν πάντα με εξαίρεση τις εμπορικές επαφές, να έχουν τους περιοίκους, σε απομόνωση. Οι <<βάρβαροι>> Τιβαρινοι, Μοσσυνικοι κ.α. είχαν ήθη και έθιμα , συνήθειες διαφορετικές από τους έλληνες. Το μητριαρχικό καθεστώς τους και οι επιμειξίες τους θα προκαλούσαν την έντονη αντίθεση των αποικών. Μονό πολύ αργότερα την εποχή του Μέγα Αλέξανδρου όταν εξελληνίστηκε η Ασία πρέπει οι πόντιοι έλληνες να ήρθαν σε στενότερη επαφή με τους ντόπιους, Πάντως ως τα τέλη του Ε π.χ. αιώνα, τους βλέπουμε δυο και πλέον αιώνες, μετά την ίδρυση των αποικιών να έχουν μονό περιορισμένες επαφές με τους αλλοφύλους της ενδοχώρας.

Γιωρίκας Κοβρίδης