Επεξήγηση της λέξεως “η ιδέα” της κοινής ποντιακής

Ιδέα η, κοιν.

Σύμφωνα με το λεξικό του Άνθιμου Παπαδόπουλου η λέξη “ιδέα” έχει προέλευση από την αρχαία ελληνική και σημαίνει “είδος, μορφή“. Γενικότερα ως “κατηγορία, το φαίνεσθαι, ο τρόπος “. Συναντάται στην κοινή αρχαία και ως “ειδέα” και στον ιωνικό τύπο ως “ιδεή“. Από την ποντιακή διάλεκτο στην Ν.Ελληνική αποδίδεται όπως παρακάτω:

  • Εμφάνιση προσώπου νομιζόμενου ως οιωνού καλού ή κακού: Ασμ. Στάμαν Σταυρίτε είδα σεν, καλόν να εν’ ιδέα σ’ (πρώτη Σεπτεμβρίου σε είδα, είθε να είναι καλή ή εμφάνισή σου. Η 1η του Σεπτέμβρη σηματοδοτεί την αρχή του εκκλησιαστικού μας έτους, έτσι η παραπάνω ευχή έχει συμβολικό χαρακτήρα διότι δίδεται ιδαίτερη προσοχή στα συναντώμενα πρόσωπα)

  • Εξωτερική εμφάνιση, όψη: Καλόν ιδέαν έχͮει.

  • Επίσκεψη νεονύμφων στο πατρικό της νύφης οκτώ ημέρες μετά τον γάμο

  • κατά εθιμοτυπική κοινωνική επίσκεψη: Επήγα ‘ς σην ιδέαν ατ’.

  • Συλλογισμός: Φρ. Εδέβεν ‘ς σην ιδέα μ’ (πέρασε από το μυαλό μου, το σκέφτηκα) Επήγα ‘ς σην ιδέαν (το εννόησα).

Η λέξη “Όψη” σύμφωνα με το λεξικό του Δημητρίου Νικοπολιτίδη, φιλολόγου και συγγραφέα θεατρικών έργων στην ποντιακή διάλεκτο, στην ποντιακή απόδοση την συναντάμε ως: η θωρέα, ιδέα, μνοή, το σουράτ'(ιν), η τσ̌εχρέ, τσ̌α̤ χρι͜ά, χρα, το σουφάτ'(ιν).