Το Μεταλλείο Μαγγανίου στη Γέμουρα του Πόντου και οι Ξένες Εταιρίες, της Ευγενίας Δ. Μαυροπούλου

Θα αναφερθώ για το μεταλλείο μαγγανέζας στη Γεμουρά και το ενδιαφέρον των ξένων εταιριών.
Το μεταλλείο ανήκε στα αδέλφια Φίλιππο και Θεοδόση Χειμωνίδη και στο Χρίστο Μαυρόπουλο.
Αυτή η μαγγανέζα ήταν σχεδόν καθαρή και διαφορετική από τα έξι είδη μαγγανέζας που υπήρχαν στην Τσιατούρα της Γεωργίας. Πλεονέκτημα του μεταλλείου αποτελούσε η μικρή απόσταση από τη θάλασσα για τη φόρτωση του μεταλλεύματος.

Ο Φίλιππος εκτός από τη βοήθεια του μαγγανεζάτορα Θεοδόση είχε και τη στήριξη από το φίλο του Χρ. Μαυρόπουλο που έγινε συνεταίρος του στο μεταλλείο. Ο Χρ. Μαυρόπουλος δε μπορούσε να παρευρίσκεται σ’ αυτές τις εργασίες, γιατί είχε εργολαβίες σιδηροδρομικών έργων στο Τουαψέ και κατόπιν στο Σαρίκαμις. Η οικονομική του όμως στήριξη επέτρεπε στο Φίλιππο να διαπραγματεύεται με τους αντιπροσώπους των ξένων εταιρειών με καλύτερους όρους. Έτσι τα δύο αδέρφια διαχειρίζονταν τα πάντα που αφορούσαν το μεταλλείο.

Ο Θεοδόσης σαν μαγγανεζάτορας δεν είχε μόνο τη φροντίδα του μεταλλείου αλλά πήγε και στην Τσιατούρα της Γεωργίας που υπήρχαν μεταλλεία μαγγανίου. Από εκεί πήρε πολλές πληροφορίες σχετικές με μεταλλουργικές και οικονομικές συνδιαλλαγές. Τον πληροφόρησαν Σανταίοι που εργάζονταν στην Τσιατούρα και ιδιαίτερα ο χημικός Ανέστης Κουτμηρίδης.

Ήταν μια εποχή που, σε σύγκριση με άλλες εποχές, η απόκτηση του φιρμανιού για τα μεταλλεία στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν σχετικά ευκολότερη. Ο Ιωάννης Πιστοφίδης είχε μεταλλείο, φιρμάνι είχε πάρει ο Κογκαλίδης και ήταν σε αναμονή του φιρμανιού ο Αναστάσιος Λαμπριανίδης το Μάιο του 1911.
Μετά την έκδοση του ιραδέ (αυτοκρατορικού διατάγματος), τον Ιούλιο του 1913, ο Χρίστος Μαυρόπουλος απέστειλε 200 χρυσές λίρες, σαν τέλη για το φιρμάνι. Ακολούθησε η έκδοση του φιρμανιού, μετά την απόφαση του Συμβουλίου του Κράτους.

Πρέπει να επισημάνουμε το έντονο ενδιαφέρον των ξένων εταιρειών για τα μεταλλεία, αφού έπρεπε να τροφοδοτήσουν με μέταλλα την ήδη αναπτυγμένη βιομηχανία τους. Γαλλικές, Αγγλικές, Γερμανικές και Βελγικές εταιρείες με τους αντιπροσώπους τους προσπαθούσαν να συμφωνήσουν με τους ιδιοκτήτες μεταλλείων για την αγορά μεταλλεύματος σε όσο το δυνατό χαμηλότερη τιμή και για όλη την ποσότητα που εξόρυσσαν.

Οι ανάγκες των ισχυρών της Ευρώπης σε μεταλλεύματα πριν και κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου πολέμου ήταν πολύ μεγάλες. Οι διαπιστώσεις που εκφράζονται σε επιστολές από τους Φίλιππο και Θεοδόση Χειμωνίδη, μετά από διαπραγματεύσεις με μεταλλευτικές εταιρίες, είναι αποκαλυπτικές των όσων συνέβαιναν για τα μεταλλεία. Οι διαπιστώσεις αυτές είναι πριν τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο.
Σε επιστολή του ο Φίλιππος πληροφορεί το Χ. Μαυρόπουλο ότι βρέθηκε σε διαπραγματεύσεις με ένα Αγγλικό συνδικάτο με το οποίο διαπραγματευόταν και ο Ι. Πιστοφίδης. Το συνδικάτο έδινε πολύ μικρές τιμές στον Ι. Πιστοφίδη και αυτός υποχρεώθηκε να μη δεχθεί. Στο Φίλιππο πρόσφεραν πολλαπλάσια γνωρίζοντας ότι είχε την οικονομική στήριξη του Χ. Μαυρόπουλου, αλλά αρνήθηκε γιατί οι τιμές θεωρήθηκαν επίσης χαμηλές. Γράφει ο Φίλιππος : “Αυτοί οι άνθρωποι δεν αποτελούν εταιρεία αλλά μεσιτικό συνδικάτο, του οποίου σκοπός είναι να καπαρώσουν και να αγοράσουν μεταλλεία εις ευτελεστάτην και μηδαμινήν τιμήν και να κερδίσουν αυτοί “.
Σε άλλη επιστολή ο Θεοδόσης Χειμωνίδης πληροφορεί ότι :“ Από το Βέλγιον προχθές πήραμε γράμμα επίσημον μέσω του Βελγικού Προξενείου εδώ και μας παρακαλεί μία εταιρεία από εκεί η οποία εργάζεται εις το είδος αυτό και έχει δικά της μεταλλεία να την κάνουμε αντιπρόσωπον για να αγοράζει όσον πράγμα βγάζομεν. Εις την εταιρείαν αυτή να το δώσομεν διότι λέγει αντιπροσωπεύομεν όλο το Βέλγιον και τας Κάτω Χώρας και δεν επαρκεί το πράγμα μας εις τας ανάγκας των πελατών μας. Εμείς ακόμα δεν απαντήσαμε”.

Επιστολή του Θεοδόση Χειμωνίδη στον Χρήστο Μαυρόπουλο.

Από την επίσκεψη του Θεοδόση Χειμωνίδη στα μεταλλεία της Τσιατούρας της Γεωργίας πληροφορούμαστε από επιστολή του ότι : “ Εις την Τσιατούραν υπάρχουν τρεις αντιπρόσωποι μεγάλων εταιρειών οι οποίοι έχουν τα Μεταλλεία τους και μόνον αντιπροσωπεύουν τας εταιρείας. Έχουν δε τόσας εργασίας ώστε αυτοί μεν ατομικά δεν έχουν χρήματα οι δε φάμπρικες είναι τόσο πολυάσχολες ώστε χρειάζεται κανείς ένα χρόνο δια διαφόρων μεσιτών για να έρθουν σε συνεννόηση με τις εταιρείες. Αυτό τουλάχιστον κατάλαβα και οι ίδιοι μου το είπαν και αυτό από διάφορους γνωστούς μου το εβεβαιώθην. Όσον δια όλους τους άλλους εν Τσιατούρα μαγγανεζάτορας είναι όλοι απένταροι. Δεν κάνουν τίποτα αλλά και ούτε μπορούν να κάνουν, διότι με τα μέσα τα οποία μεταχειρίζονται οι εργοστασιάρχες δεν είναι δυνατόν να τους συναγωνίζονται και επομένως μετά παρέλευση ολίγου χρόνου θα περιέλθουν όλα τα μεταλλεία της Τσιατούρας εις τας χείρας των Ευρωπαίων”.

Τι τα θέλετε όμως; Ήρθαν τα ιστορικά γεγονότα στον Πόντο με το ολοκαύτωμα της Σάντας, τη γενοκτονία και τον ξεριζωμό….

Ο Φίλιππος με τη σύζυγό του Αγγέλη πέθαναν την ίδια ημέρα, το Μάρτιο του 1923, στον απαίσιο στρατώνα του Σελημιέ της Κωνσταντινούπολης. Τους έκλαψαν όλοι οι Σανταίοι και όσοι τους γνώρισαν. Η εγκατάσταση στην Ελλάδα και αυτή δύσκολη. Θα θυμόμαστε όμως τον πατέρα μας Μητάκο (γεννήθηκε στη Σάντα) πόσες φορές μας διηγήθηκε για τα φορτία της μαγγανέζας και πόσα περιστατικά μας αφηγήθηκε για να μην ξεχνάμε την ιστορία μας.
Μου προξενεί εντύπωση που ενώ οι μεταλλευτικές εταιρίες του εξωτερικού γνώριζαν για τα μεταλλεία δεν έγραψαν οι ιστοριογράφοι.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ: 1. Εντυπωσιάζει η καλλιγραφία της επιστολής του Φ. Χειμωνίδη!

Επιστολή του Φίλιππου Χειμωνίδη.

2.Στο περιδικό “το Όραμαν” της Ενωσης Ποντίων Ωραιοκάστρου και Φίλων το Δεκέμβριο του 2008 δημοσιεύθηκε το άρθρο μου Οι Σανταίοι και τα μεταλλεία στον Πόντο.

ΕΥΓΕΝΙΑ Δ. ΜΑΥΡΟΠΟΥΛΟΥ