Οι καταλήξεις της ποντιακής διαλέκτου, γράμμα “Η”

Συνεχίζοντας την καταγραφή των καταλήξεων της ποντιακής μας διαλέκτου παρακάτω σας συνοψίζω εκείνες του γράμματος “Η”. Πηγή μου είναι ο πρώτος τόμος του Ιστορικού Λεξικού της Ποντικής Διαλέκτου του Άνθιμου Α. Παπαδόπουλου, πρώην διευθυντού του Ιστορικού Λεξικού της Ακαδημίας Αθηνών.

Χαριτίδης Κ. Ιωάννης

: Κατάληξη παραγωγική. Με αυτή σχηματίζονται θηλυκά ουσιαστικά συνήθως μεν αφηρημένα σπανίως συγκεκριμένα, από ενεστωτικά θέματα όπως, απαντώ – απαντή (συνάντηση), βασιλεύω – βασιλή (βασιλεία), μασχαρεύω – μασχαρή (αστεϊσμός), οικονομώ – οικονομή (οικονομία χρηματική), πεισμώνω – πεισμή (πείσμα), περνώ – περνή (διάβαση ποταμού), φιλώ – φιλή (φίλημα), φλογίζω – φλογή (φλόγα), φορτώνω – φορτή (φορτίο) κτλ.
-ήσιος, -ήσ(ιν) [-έσιος, -έσ'(ιν)]: Εκ της μεσαιωνικής καταλήξεως -ήσιος προερχόμενη από την λατινική -ensis. Με αυτή σχηματίζονται επίθετα που δηλώνουν τον ανήκοντα στο πρωτότυπο όπως, βουνόν – βουνέσιος, γυναίκα – γυναικέσιος, Άγουστος – Αγουστέσιν κτλ
-ήτρα: Είναι κατάληξη παραγωγική. Με αυτή σχηματίζονται από ονοματικά θέματα 1. Ουσιαστικά δηλωτικά οργάνου όπως, δάχτυλον – δαχτυλήτρα (μετάλλινο κάλυμμα του δαχτύλου κατά το ράψιμο), πέταλον – πεταλήτρα (χαρταετός, το έντομο χρυσαλλίδα, το θαλάσσιο οστρακόδερμο πεταλίδα,) κτλ, 2. Ουσιαστικά που δηλώνουν τον ανήκοντα στο πρωτότυπο όπως, άψιμον – αψιμήτρα (ο φωσφορισμός της θάλασσας, η πυγολαμπίδα, η επί των καιόμενων ξύλων παραγόμενη τέφρα), πεγάδιν – πεγαδήτρα (η νύμφη των βρυσών και των πηγών, ζωύφιο υδρόβιο, τριφυλλοειδές χόρτο υδροχαρές) κτλ