Οι καταλήξεις της ποντιακής διαλέκτου, γράμμα “Λ”

Ολοκληρώνοντας με τις καταλήξεις της ποντιακής διαλέκτου του Πρώτου Τόμου του “Ιστορικού Λεξικού της Ποντικής Διαλέκτου” του Άνθιμου Παπαδόπουλου, σας παραθέτω παρακάτω αυτές εκ του γράμματος “Λ“. Καλή σας ανάγνωση. Χαριτίδης Κ. Ιωάννης.

-λαεύω: Από ρήματα της Τουρκικής τα οποία έχουν πριν την απαρεμφατική κατάληξη -mak την συλλαβή “la” όπως, avlamak (κυνηγώ), κτλ και στην ελληνική, αβλαεύω (κυνηγώ), με την κατάληξη -εύω από τις οποίες αποχωρίσθηκε όλόκληρο το -λαεύω ως ίδια παραγωγική κατάληξη. Με αυτή σχηματίζονται ρήματα 1. Από ουσιαστικά όπως, γαϊτάνιν (λεπτό σχοινοειδές πλέγμα από μετάξι) – γαϊτα̤νλαεύω (κοσμώ με γαϊτάνιν), διάφορον (ωφέλεια αλλά και τόκος δανειζόμενων χρημάτων) – διαφορλαεύω (και διαφορεύω (Κερασούντα), δα̤φορεύω (Κερασούντα – Σάντα) – επί χρημάτων αυξάνομαι δια τοκισμού), κουμούλιν (σωρός) – κουμουλαεύω (συγκεντρώνομαι) κτλ, 2. Από επίθετα καινούριν – καινουρλαεύω (κάμνω κάτι καινούργιο ή σαν καινούργιο), κι͜ακι͜άζης (βραδύγλωσσος αυτός που επαναλαμβάει τον φθόγγο κι͜α) – κι͜ακι͜αζλαεύω (μιλάω με βραδυγλωσσία), κουτούζης (κολοβωμένος αλλά και φαλακρός, κατ’ αντίφραση πρόκριτος, πλούσιος) – κουτουζλαεύω (αποκόπτω τις κορυφές των φυτών) κτλ.

-λης, -λους κατάληξη παραγωγική θηλυκό -λήσα, -λούσα, ουδέτερο -λίν, -λούν: Από την τουρκική κατάληξη -li ή -lu. Με αυτή σχηματίζονται ουσιαστικά που δηλώνουν 1. Τον περιέχοντα το πρωτότυπο ουσιαστικό όπως, πιπέριν – πιπερλίν, 2. Τον έχοντα την ιδιότητα του πρωτοτύπου ουσιαστικού όπως, μαχανά – μαχανλούς, μεράκιν – μερακλής – μερακλήσα – μερακλίν, σεβντάς – σεβνταλής – σεβνταλήσα – σεβνταλίν κτλ.

-λίκιν, -λίκι, -λίκ’, -λίχ’ και -λούκιν, -λούκ, -λούχ: Κατάληξη παραγωγική. Από την τουρκική κατάληξη -lik ή -luk. Με αυτή σχηματίζονται ουσιαστικά από ουσιαστικά που δηλώνουν 1. Την αφηρημένη έννοια του πρωτοτύπου όπως, χατζ̌ής (προσκηνυτής του Αγίου Τάφου) – χατζ̌ηλίκιν – χατζ̌ηλούκιν (η μετάβαση και προσκύνηση στους Αγίους Τόπους) κτλ 2. Το επάγγελμα όπως, κατιρτζ̌ής (αγωγιάτης) – κατιρτζ̌ηλίκιν – κατιρτζ̌ηλούκιν κτλ.

-λογία: Από την παραγωγική κατάληξη -λόγ(ιν). Με αυτή σχηματίζονται θηλυκά από ουσιαστικά περιεκτικής έννοιας όπως, γυναίκα – γυναικολογία (άθροισμα γυναικών) κτλ.

-λόγ(ιν): Ωρμήθει από την αρχαία ουσιαστικά με κατάληξη σε “-λόγιον” με έννοια περιληπτική όπως, ξενολόγιον (στρατός από ξένους μισθοφόρους). Με αυτή σχηματίζονται ουσιαστικά από ουσιαστικά περιεκτικής σημασίας όπως, ανεψ̌ός – ανεψ̌ολόγιν, συγγενός – συγγενολόγιν κτλ.

-λογώ: Κατάληξη παραγωγική η οποία προέρχεται από ρήματα παρασύνθετα (Παρασύνθετα είναι τα ρήματα που παράγονται από μια σύνθετη λέξη) από ουσιαστικά σε -λόγος με την οποία σχηματίζονται ρήματα.