Οι καταλήξεις της ποντιακής διαλέκτου, γράμμα “Μ”

Συνεχίζοντας την καταγραφή των καταλήξεων της ποντιακής μας διαλέκτου, παρακάτω σας παραθέτω εκείνες του γράμματος “Μ”. Έχουμε περάσει πλέον στον 2ο τόμο του “Ιστορικού Λεξικού της Ποντικής Διαλέκτου” του Άνθιμου Παπαδόπουλου. Καλή σας ανάγνωση.

Χαριτίδης Κ. Ιωάννης

-μα & μαν: Κατάληξη παραγωγική. Η αρχαία κατάληξη “-μα” προσλαμβάνουσα κατά τον μεσαίωνα το τελικό “ν” το οποίο ακούγεται σε πολλά ιδιώματα. Με αυτή σχηματίζονται ρηματικά ουσιαστικά που δηλώνουν την αφηρημένη έννοια του ρήματος όπως, αγριεύω – αγρίεμα(ν), αγριώνω (εξαγριώνω – εκφοβίζω) – αγρίωμα(ν) (εκφοβισμός – γίνομαι άγριος), ακούω – άκουσμα(ν), αλωνίζω – αλώνισμα(ν), ανοίγω – άνοιγμα(ν), βοηθώ – βοήθημα(ν), βορίζω – βόρισμα(ν) (δρόσισμα – φύσημα – λίχνισμα του αλωνισμένου γεννήματος), μαγερεύω – μαγέρεμα(ν) κτλ.

-μονή: Κατάληξη παραγωγική. Αποχωρίσθηκε από αρχαία ρηματικά παράγωγα λήγοντα σε “-μονή” όπως, άναμένω – αναμονή, διαμένω – διαμονή, εμπαίζω – εμπαιγμονή, επιλησμονώ – επιλησμονή, κνήθω – κνησμονή, υπομένω – υπομονή κτλ. Το –μονή είναι προϊόν μεταπτωτικό των σύνθετων ρημάτων τα οποία έχουν πρώτο συνθετικό πρόθεση και δεύτερο το “μένω” όπως, αναμένω, διαμένω, επιμένω, παραμένω κτλ. Κατά τον Γ. Χατζίδη τα εις “-μονή” λήγοντα γεννήθηκαν από την παρέκταση των εις “-μων” & “-μονος” ουσιαστικά. Με αυτή σχηματίζονται αφηρημένα ουσιαστικά 1. Από ρήματα όπως, αφορίζω – αφορισμονή, βάζω – βαγμονή – βασμονή (Ινέπολης, γοερός θρήνος – γαύγισμα σκύλου), γλυτώνω – γλυτωμονή (απαλλαγή, σωτηρία), καίω – καμονή (μεγάλη λύπη, καημός – θλίψη), κατασύρω (διασύρω, κακολογώ, συκοφαντώ) – κατασυρμονή (κακολογία, κατηγορία), λαρώνω – λαρωμονή (θεραπεία), ταράζω – ταραγμονή (ανακάτωμα – ταραχή, σύγχυση), χάμαι – χαμονή (απώλεια, όλεθρος – τόπος καταστροφής), χορτάζω – χορτασμονή (κορεσμός), χωρίζω – χωρισμονή (χωρισμός) κτλ, 2. Από ρηματικά ουσιαστικά με κατάληξη -ιμον, όπως, γράσιμον – γρασιμονή (φθορά ειδών ενδυμασίας), λύσιμον (διάλυση δεσμού – απόζευξη βοδιών από το άροτρο – τήξη) – λυσιμονή (άφεση αμαρτιών, συγχώρεση), στάσιμον – στασιμονή (σταμάτημα) κτλ, 3. Από ρηματικά ουσιαστικά σε -μα(ν), όπως, ανάσκαμμαν – ανασκαμμονή (ύβρις, κατά νεκρού βλασφημία), γι͜άτρεμαν – γι͜ατρεμονή, μέτρεμα(ν) – μετρεμονή (μέτρημα, αρίθμηση) κτλ.

-μος: Κατάληξη παραγωγική. Είναι η αρχαία κατάληξη “-μός” ρηματικών παραγώγων όπως, μυκηθμός, μυκτηρισμός, ογκηθμός, φραγμός κτλ. Με αυτή σχηματίζονται ρηματικά ουσιαστικά που δηλώνουν την αφηρημένη έννοια του ρήματος όπως, γλυτώνω – γλυτωμός, κατασκάνω (κουράζομαι υπεβολικά) – κατασκασμός (Οινόης, υπερβολική κόπωση), καταφανίζω – καταφανισμός, καταφράγομαι – καταφραγμός, μετρώ – μετρεμός, παιδεύω – παιδεμός, σ̌υρίζω – σ̌υριγμός (σφύριγμα), τελό̤νω – τελo̤μός κτλ.

Ένα σχόλιο

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.