Οι Σανταίοι και το Κτιριακό Συγκρότημα της Μονής Παναγίας Σουμελά στον Πόντο, της Ευγενίας Δ. Μαυροπούλου

Από το Σανταίο ιστοριογράφο Στάθη Αθανασιάδη, τον συγγραφέα του τρίτομου έργου “Ιστορία και Λαογραφία της Σάντας”,πληροφορούμαστε ότι: «Η Μονή Σουμελά τον καιρό του ιερομόναχου Νικόδημου Μυρίδη (από τη Λιβερά) πήρε απόφαση να ανακαινίσει το κτίριο και να το ανεγείρει μεγαλύτερο και πολυτελέστερο. Επειδή δε οι Σανταίοι φημίζονταν ως άριστοι κτίστες, γι αυτό η Μονή κάλεσε τον πρωτομάστορα Δημήτριο Τσαντεκίδη και του ανέθεσε την ανέγερση. Αυτός στα 1860 άρχισε την ανέγερση. Το σπήλαιο ήταν στη μέση ενός πελώριου και απόκρημνου βράχου, ο πρωτομάστορας δεμένος με σκοινί χάραζε τα θεμέλια και οι μαστόροι, δεμένοι και αυτοί, έσκαψαν και άνοιξαν τα θεμέλια, και με τον ίδιο τρόπο έκτισαν ωσότου ισοπέδωσαν τη βάση, οπότε η δουλειά έγινε πιο εύκολη. Το κτίριο όμως δε συμπληρώθηκε εύκολα, όχι μόνο διότι ήταν τετραώροφο, αλλά και διότι η Μονή δεν είχε όλα τα απαιτούμενα χρήματα.

Εξακολούθησε λοιπόν η ανέγερση αρκετά χρόνια, αλλά με τον ίδιο πρωτομάστορα. Από τότε τις διάφορες επισκευές ή νέες ανεγέρσεις και μέσα και έξω από το μοναστήρι, οι μοναχοί τις ανέθεταν στους Σανταίους. Οι εργασίες έγιναν επί ηγουμενίας Παρθένιου Σπινθηρόπουλου, Γεράσιμου Μωυσιάδη και Ιγνάτιου. Διέθετε 72 κελιά στα οποία στεγάζονταν μοναχοί αλλά φιλοξενούνταν και επισκέπτες. Στη βιβλιοθήκη της διασώζονταν πολλά χειρόγραφα. Έτσι οι σχέσεις Σάντας και Σουμελά έγιναν τόσο στενές, ώστε πολλοί Σανταίοι προτίμησαν να καταθέτουν τις οικονομίες τους στη Μονή και όχι στις τράπεζες της Τραπεζούντας».

Το 1908 η επιτροπή λαϊκών (τρία μέλη από την επαρχία Τραπεζούντας και τρία από την επαρχία Ροδοπόλεως) που είχε εντολή από το Πατριαρχείο να αναλάβει τη διεύθυνση και διαχείριση των οικονομικών υπό την προεδρία του Μητροπολίτη, όταν έκανε έλεγχο στη Μονή Σουμελά «με απορία είδε ότι η Μονή είχε και τραπεζικές συναλλαγές με τη Σάντα» κατά τον Σ. Αθανασιάδη.
Περιγραφή του εσωτερικού της Μονής κάνει ο Ανδρέας Άγγ. Σπυράντης στο βιβλίο του ΤΡΑΠΕΖΟΥΣ ΚΑΙ Η ΜΟΝΗ ΣΟΥΜΕΛΑ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ.

Ο πατέρας του Παπά-Αγαθάγγελος Σπυράντης, που ήταν εφημέριος στο Μετόχι της Παναγίας Σουμελά στην Τραπεζούντα, έφερε πολύτιμα ιερά κειμήλια και τα δώρισε στο ίδρυμα της Παναγίας Σουμελά στο Βέρμιο. Ο Ματθαίος Λαζαρίδης στο βιβλίο του “ΣΥΜΒΟΛΗ στη γνωριμία της ηρωικής Σάντας του Πόντου και των Σανταίων”, των εκδόσεων Αφων Κυριακίδη, αφιερώνει ολοσέλιδη φωτογραφία του Παπά- Αγαθάγγελου Σπυράντη, στην οποία μας πληροφορεί ότι ήταν απόφοιτος της Μεγάλης του Γένους Σχολής, Αρχιερατικός επίτροπος Σάντας και επόπτης των σχολείων της.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Το άρθρο μου η Ιερά Μονή της Παναγίας Σουμελά του Πόντου και οι Σανταίοι δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο του 2007 στο περιοδικό “το Όραμαν” της ΕΠΩΦ.

Πηγή: Ευγενία Δ. Μαυροπούλου